english - englishsvenska - swedish

De Bijensteek

Als er door leken over bijen gesproken wordt, gaat het bijna altijd over de bijensteek. En omdat bijen kunnen steken, blijft menigeen op eerbiedige afstand. De eerbied is terecht, maar de angst kan minder worden als men meer kennis opdoet.

Bravoure

Je wordt niet zomaar gestoken. Laatst las ik een verhaal van een imker die zijn bijen achterin de tuin had staan. Zijn dochtertje, vier jaar oud, had hij geen angst voor bijen bijgebracht, maar hij schrok wel erg toen ze op een ochtend, terwijl de bijen constant in en uit de kast vlogen, met haar vingertje in het vlieggat aan het ‘roeren’ was. Tot zijn verbazing liep ze daarbij geen enkele steek op.

Een totaal andere ervaring had ik enkele jaren geleden. Met een collega-imker ging ik de bijenkasten inspecteren die op een veld met bloeiende distels stonden. Een kennis van hem wou ook wel eens mee; zo’n heerschap vol bravoure die hoog van de toren blies. Hij zou wel even laten zien dat hij niet bang was. Zijn onrust was dusdanig dat we hem sommeerden om bij het hek te blijven, zodat wij eerst konden inspecteren of de bijen goedgeaard waren. Tegenstribbelend bleef hij achter het hek staan, op ongeveer 50 meter van de bijen, een veilige afstand zou je denken. Wij maakten één van de kasten voorzichtig open, terwijl hij achter het hek al ongeduldiger werd. Het wachten duurde hem veel te lang. Welnu ... als hij zich rustig gedroeg, kon hij dichterbij komen, want de bijen waren op deze zonnige dag heel rustig. Onze ‘vriend’ was nog niet over het hek geklommen of hij had al een steek te pakken. Even later zette hij het op een lopen omdat de bijen hem lieten merken dat hij niet welkom was. Zelfs op meer dan 50 meter verdroegen de bijen zijn aanwezigheid niet. Scheldend bleef hij bij de auto op ons wachten. Overigens bleven de bijen bij de geopende kast heel rustig en we liepen geen enkele steek op.

Parfum

Ieder bijenvolk heeft een eigen aard en het ene volk kan meer geneigd tot steken zijn dan een ander, maar zomaar steken doen ze nooit. Je zou ook kunnen stellen dat de bijen zich van de opdringerigheid of bemoeizucht van de mens weten te bevrijden door hun angel en hun gifblaas. Vaak is de schuldige inderdaad de imker, die door zijn ingrijpen onrust in het volk brengt. Een andere keer is het dreigend onweer, waarbij de bijen zich nerveuzer dan anders gedragen. Ook moet je ze niet met alcohol of parfumlucht lastig vallen. En de imker met een mobiele telefoon op zak zal merken dat de bijen rustiger zijn als hij de mobiele telefoon niet meeneemt naar de bijen. Als de handen van de imker met metaal in aanraking gekomen zijn, laten de bijen dat merken door in de handen te steken. Zo geven ze ook de nodige aandacht aan de plek waar het (metalen) horloge zit, of de zweetplek onder het horlogebandje. Ook bepaalde drachten (planten- en bomensoorten waar de bijen op vliegen) kunnen de steeklust verhogen. Het koolzaad is daar een goed voorbeeld van. Als je er gevoelig voor bent, kun je bij het eten van koolzaadhoning merken dat dat een lichte opwinding of onrust kan oproepen. De uitwerking van lindehoning is weer heel anders.

Iedere steek is een aanwijzing dat mens of dier het bijenvolk op een ongewenste manier benaderd. De imker kan hierin een leerschool vinden. Hij kan er ook voor kiezen de bijensteek als signaal te omzeilen door zich in een keurig wit imkerpak te hullen, zodat er voor de bijen geen kiertje resteert om zijn huid te bereiken. Een hoed met gaas voor het gezicht en twee leren of rubberen handschoenen voltooien de absolute isolatie van de imker ten opzichte van het bijenvolk. Het imkerpak (of andere bescherming) kan natuurlijk ook gebruikt worden omdat de imker in de loop van de jaren enigszins allergisch is geworden voor bijensteken. Allergie is een contactprobleem. Met bijen kan men in contact treden en men leert ze vooral kennen door vele observaties en door ze met de blote handen met respect en rustig te benaderen. Je kijkt wel uit om dan iets te doen wat ze niet zint; het aantal steken dat je oploopt zal dan tot een minimum beperkt blijven.

Zwelling

Als je nu toch gestoken wordt, is het handig als je een ouderwetse holle sleutel bij de hand hebt. Het holle buisje rond de angel plaatsen, even indrukken en de angel floept er zo uit. Ook kan je met een nagel de angel verwijderen door er langs te strijken. Probeer de angel er niet uit te trekken; dat maakt het alleen maar erger omdat je de gifblaas die nog aan de angel zit leegknijpt in de wond.

Een bij moet na een steek in de lederhuid van de mens haar angel achterlaten, omdat er weerhaakjes aan de angel zitten. Het is dan zaak de angel zo snel mogelijk te verwijderen, omdat de zenuwknoop – die pulserend het gif uit de blaas het lichaam in pompt en aan de angel vastzit – gewoon door blijft pompen.
Wat kan je verder doen nadat je de angel verwijderd hebt als je gestoken bent? Uitwendige huismiddeltjes zoals koud water, azijn of zoete olie helpen geen zier. Het wondje is nu eenmaal klein en het is direct in het hele lichaam voelbaar. Het best helpt een snelle gelijksoortige handeling. Gelijksoortig aan de brandende pijn die de bijensteek opwekt, is de brandende punt van een sigaret: de getroffen plek dus heel even met de brandende punt van de sigaret aanraken. Het gevolg is dat de brandende pijn direct uitdooft en de zwelling achterwege blijft. De vele ervaringen hebben de juistheid hiervan bewezen.

Gepubliceerd in Vruchtbare Aarde - Vruchtbare Aarde - van maart 1990.